Indriði Einarsson (1851-1939)

Indriði er oft nefndur faðir Þjóðleikhússins. Áratugum saman var hann í framvarðarsveit þeirra sem börðust fyrir byggingu leikhússins. En það var einmitt í bréfaskiptum milli hans og Sigurðar Guðmundssonar málara sem hugmyndinni um íslenskt þjóðleikhús var fyrst varpað fram svo vitað sé.

Indriði lauk háskólaprófi í hagfræði frá Hafnarháskóla árið 1877, fyrstur Íslendinga. Hann hafði síðar m.a. yfirumsjón með hagskýrslugerð á Íslandi frá 1880 til 1914. Indriði var brautryðjandi í íslenskri leikritun og þýddi einnig allmörg leikrit. Þar má nefna þýðingar á 14 verkum Shakespeares, sem hafa reyndar aldrei verið gefin út. 

Þekktustu leikrit Indriða eru Nýársnóttin (1872) sem var opnunarsýning Þjóðleikhússins árið 1950, og Dansinn í Hruna (1917). Indriði var einn af forystumönnum bindindishreyfingarinnar á Íslandi og helsti hvatamaður að stofnun Þjóðleikhússins. Indriði skráði æviminningar sínar; Séð og lifað árið 1936.

Guðjón Samúelsson (1887-1950)

Arkítekt Þjóðleikhússins, eins og reyndar svo margra annarra íslenskra merkisbygginga er Guðjón Samúelsson. 

 ,,Án Guðjóns Samúelssonar hefði að vísu verið hægt að reisa skýli yfir leikmennt höfuðstaðarins af svipaðri gerð eins og kvikmyndahús þau, sem byggð hafa  verið hér á landi. En þá hefði hér ekki verið álfahöll, þar sem steinarnir tala bæði til göngumannsins á götunni og gestsins í Þjóðleikhúsinu."
(Jónas Jónsson frá Hriflu í formála ,,Þjóðleikhúsið-þættir úr byggingasögu". 

Meðal annarra verka Guðjóns má nefna Kristskirkju í Landakoti (1925-29), aðalbyggingu Landspítalans (1925-30), aðalbyggingu Háskóla Íslands (1936-1940), Hallgrímskirkju (1945-1986), Akureyrarkirkju ( 1940-1941), Hótel Borg (1928-1930) og hús Eimskipafélags Íslands (1919-1921).

Þjóðleikhúsið var síðasta byggingin sem Guðjón fylgdi eftir til enda, en á vígsludegi þess, 23. apríl 1950, lá hann á sjúkrahúsi með lungnabólgu, og lést stuttu síðar.

Sigurður Guðmundsson málari (1833-74)

Sigurður fæddist á Hellulandi í Skagafirði 13. mars 1833. Mjög snemma komu í ljós hjá honum afburða  listamannshæfileikar. Sveitapiltur norður í landi á þessum tíma átti hins vegar litla möguleika til þess að mennta sig í listum. Um miðja nítjándu öld voru ekki neinir menntaðir listamenn á Íslandi, hvað þá listaskólar. Móðir Sigurðar var hins vegar ákveðin í að koma drengnum til náms, og fékk danskan kaupmann sem átti leið til landsins  til að taka drenginn með sér til Kaupmannahafnar þegar hann var 16 ára. Kaupmaðurinn gerði eins og hann hafði lofað móðurinni, og kom honum til náms til húsamálara í borginni. Þó ungur væri, vissi Sigurður að hann var ekki kominn alla þessa leið til að mála hús, og strauk úr vistinni. Hann hóf nú erfiðan námstíma, þar sem foreldrar hans gátu lítið stutt við bakið á honum fjárhagslega vegna fátæktar. Hann kynntist hins vegar, og fékk mikinn stuðning frá dönskum hjónum sem bæði voru listmálarar. Þau styrktu Sigurð til náms. Í Kaupmannahöfn kynntist hann líka mörgum þeim mönnum sem síðar áttu eftir að hafa mikil áhrif á íslenskt þjóðlíf, s.s. Jóni Sigurðssyni.

Hann lauk náminu í Kaupmannahöfn og telst fyrsti menntaði listmálari Íslendinga. Þegar á námsárum hans kviknaði brennandi áhugi hjá honum á að endurvekja þjóðlegar listmenntir á Íslandi. Þegar hann sneri heim til Íslands árið 1858 gerðist hann brautryðjandi í leiklist með gerð leikmynda m.a. við Útilegumennina e. Matthías Jochumsson. Þetta var árið 1862, og þessi leiktjöld eru talin vera fyrstu íslensku landslagsmyndirnar. Það var draumur hans að í Reykjavík risi þjóðleikhús og fleiri minni leikhús um allt land. Leiklistin átti að verða ein af meginstoðum íslenskrar þjóðmenningar. Á árunum 1858-74, voru sýndir í Reykjavík 38 sjónleikir, flestir beint og óbeint undir forystu hans. Þvílíkt kapp lagði hann á að efla leiklistina. 

Sigurður barðist fyrir endurnýjun þjóðbúningsins og hannaði nýja gerð hans. Hann var hvatamaður að stofnun Forngripasafns Íslands (Þjóðminjasafns) og fyrsti starfsmaður þess. Hann skrifaði leikrit, m.a. ,,Smalastúlkuna og útlagana" sem sett var upp í Þjóðleikhúsinu árið 1980 í útfærslu Þorgeirs Þorgeirssonar.
 
(Heimildir: Þjóðleikhúsið - þættir úr byggingasögu e. Jónas Jónsson frá Hriflu og Íslenska alfræðibókin).

Samtök um leikminjasafn heiðra minningu Sigurðar málara og viðurkenna mikilvægi hans í íslenskri leiklistarsögu, með því að hafa mynd hans í merki sínu. Sjá nánar á heimasíðu samtakanna: www.leikminjasafn.is.